**Çfarë bënin romakët kur një vend goditej nga rrufeja? Një zbulim i ri arkeologjik në Itali ka zbuluar një ritual të pazakontë fetar të praktikuar rreth 2 mijë vjet më parë.**
Arkeologët kanë zbuluar një **pllakë mermeri me një mbishkrim të lashtë** në Vilën e Hadrianit, në Tivoli të Italisë. Pllaka u gjet pranë amfiteatrit të kompleksit dhe, sipas studiuesve, ndodhej ende në vendin ku ishte varrosur në lashtësi.
Në të është shkruar **“FVLGVR SVBMANIVM”**, një formulim që lidhet me **Summanus-in**, hyjninë romake të rrufeve të natës. Zbulimi po u jep arkeologëve të dhëna të reja mbi mënyrën se si romakët e lashtë e interpretonin një fenomen natyror si rrufeja.
### Çfarë bënin romakët pas një goditjeje nga rrufeja?
Për romakët, një vend i goditur nga rrufeja nuk konsiderohej thjesht një zonë ku kishte ndodhur një fenomen natyror. Ai mund të shihej si një **vend i prekur nga hyjnorja** dhe, për këtë arsye, merrte një status të veçantë fetar.
Arkeologët e lidhin pllakën me një praktikë të njohur si **“fulgur conditum”**, gjatë së cilës objekte ose materiale të lidhura me një goditje rrufeje mund të mblidheshin dhe të varroseshin në mënyrë rituale.
Kështu, hapësira ku kishte rënë rrufeja mund të shënohej dhe të trajtohej si një vend i shenjtë, duke treguar se romakët i jepnin një kuptim fetar ngjarjeve të tilla natyrore.
### Pse është i rëndësishëm zbulimi?
Rëndësia e veçantë e këtij zbulimi lidhet me faktin se pllaka u gjet **në pozicionin e saj origjinal**, aty ku ishte vendosur dhe varrosur në lashtësi.
Sipas studiuesve, kjo u mundëson arkeologëve të kuptojnë më mirë jo vetëm besimet fetare të romakëve, por edhe mënyrën se si ritualet ndikonin në organizimin dhe përdorimin e hapësirave.
Zbulimi në Vilën e Hadrianit konsiderohet një dëshmi e rrallë e mënyrës se si romakët e lashtë përpiqeshin të interpretonin dhe të “menaxhonin” ritualisht një fenomen që e lidhnin me fuqitë hyjnore.
Në botën romake, rrufetë e ditës lidhen kryesisht me Jupiterin, ndërsa **rrufetë e natës** kishin një lidhje të veçantë me Summanus-in. Pikërisht kjo veçori e bën mbishkrimin e zbuluar në Tivoli veçanërisht interesant për studiuesit.
